మోహినీ బృందం (ప్రేరితులు (The Induced) - కథ 1)

తర్వాత ఆయనకు కౌన్సెలింగ్ ఏర్పాటు చేశారు. మొదటి రోజు ఆయన ఏమీ మాట్లాడలేదు. రెండో రోజు కూడా ఎక్కువగా మాట్లాడలేదు. మూడో రోజు మాత్రం అకస్మాత్తుగా అడిగాడు—
“నేను నా కొడుకును వెతుకుతున్నానా? లేక విద్యార్థులను బోధిస్తున్నానా?”
కౌన్సెలర్ ఆ ప్రశ్నకు వెంటనే సమాధానం చెప్పలేదు.
“మీరు రెండూ చేస్తున్నారు,” అన్నాడు మెల్లగా. “కాని రెండింటిని వేరు చేయాల్సిన సమయం వచ్చింది.”
ఆరోజు శేషాద్రి చాలా ఏడ్చాడు. మధు చనిపోయిన తర్వాత అంతగా ఏడవలేదు. పద్మజ ముందు నిలబడటానికి తాను బలంగా నటించాడు. విద్యార్థుల ముందు గురువుగా నిలబడ్డాడు. పద్యాల వెనుక తన దుఃఖాన్ని దాచుకున్నాడు. కానీ ఆ గదిలో మొదటిసారి అతను కేవలం తండ్రిగా విరిగిపోయాడు.
కొన్ని నెలల తర్వాత కాలేజీలో పాత్రాభినయ పద్ధతి మారింది. ఎవరికీ బలవంతం లేదు. ఆసక్తి ఉన్నవారు మాత్రమే. స్త్రీ పాత్రలు స్త్రీ విద్యార్థులు చేయవచ్చు, పురుష విద్యార్థులు చేయవచ్చు, లేదా కేవలం వాచికాభినయం చేయవచ్చు. ఇంటి శిక్షణలు ఆగిపోయాయి. పద్మజకు వైద్యసహాయం మొదలైంది.
కథ అక్కడితో ముగియవచ్చు. కానీ కొన్ని కథలు సంస్థల ఆదేశాలతో ముగియవు. అవి మనసుల్లో మరో రూపం దాల్చుతాయి.
శేషాద్రి వద్ద చదివిన విద్యార్థులు కాలంతో తమ తమ దారుల్లో వెళ్లిపోయారు. రమణ సైంటిస్ట్ అయ్యాడు. హరి న్యాయవాది. ప్రసాద్ కార్డియాలజిస్ట్. వేణు ఇంజనీర్. అజయ్ యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్. వారి జీవితాలు గౌరవంగా, బాధ్యతగా సాగాయి. పెళ్లిళ్లు అయ్యాయి. పిల్లలు పుట్టారు. విదేశాలు చూశారు. పేర్లు సంపాదించారు.
కానీ ప్రతి సంవత్సరం మధు మరణించిన రోజుకు దగ్గరగా, వారిలో కొందరికి ఒకే సందేశం వచ్చేది—
“ఈసారి ఎక్కడ?”
ఆ సందేశానికి జవాబుగా ఒక ప్రదేశం నిర్ణయమయ్యేది. ఒక చిన్న రిసార్ట్, ఒక పాత దేవాలయ పట్టణం, ఒక నది తీరంలోని అతిథిగృహం, ఒక కొండ ప్రాంతం—ప్రతిసారి వేరు. ఆ రోజు వారు తమ సాధారణ జీవితాల నుంచి ఒక రోజు బయటకు వచ్చేవారు. వారిలో ఎవరో సత్యభామ. ఎవరో నీల. ఎవరో ప్రభావతి. ఎవరో వరూధిని. ఎవరో మోహిని.
వాళ్లు తమ బృందానికి పేరు పెట్టుకున్నారు—“మోహినీ బృందం.”
ఇది రహస్య సంఘం కాదు. ఇది సంచలన క్రీడ కాదు. ఇది ఎవరి జీవితాన్ని మోసం చేసే వేషం కాదు. ఇది ఒక రోజు. ఒక గురువు జ్ఞాపకానికి, ఒక మృత స్నేహితుని నీడకు, ఒక తల్లి హృదయానికి, తమలో మిగిలిన కళాస్వరానికి చేసే మౌన నివాళి.
మొదట వారు శేషాద్రి ఇంటికి వెళ్తారు. పద్మజ ఇప్పటికీ పూర్తిగా కోలుకోలేదు. కానీ కాలం ఆమె చూపులోని తుఫానును కొంచెం తగ్గించింది. మోహినీ బృందం వచ్చిన రోజు ఆమె మల్లెపూలు సిద్ధం చేస్తుంది. ఒక్కొక్కరి జడలో పూలు పెడుతుంది.
“నువ్వు నీల కదా?” అని రమణను అడుగుతుంది.
రమణ నవ్వుతూ తలవంచుతాడు. “అవును అమ్మా.”
హరి దగ్గరకు వస్తే, “సత్యభామ ఈసారి బాగా గర్వంగా ఉంది” అంటుంది.
హరి చేతులు జోడిస్తాడు. “మీ ఆశీర్వాదం.”
శేషాద్రి దూరం నుంచి చూస్తాడు. అతని కళ్లలో ఇప్పటికీ పశ్చాత్తాపం ఉంది. కానీ ఆ పశ్చాత్తాపం ఇప్పుడు కృతజ్ఞతతో కలిసిపోయింది.
ఒకసారి ఆయన అన్నాడు—
“బాబోయ్, నేను మిమ్మల్ని ఒకప్పుడు నా దుఃఖం వైపు లాగాను. మీరింకా ఎందుకు వస్తున్నారు?”
రమణ సమాధానం చెప్పాడు.
“సార్, మీరు మమ్మల్ని దుఃఖం వైపు మాత్రమే లాగలేదు. స్త్రీ పాత్రను నవ్వకుండా ధరించడం నేర్పారు. మనలోని కఠినత్వం ఒక్కరోజైనా తగ్గితే, అది చెడు కాదు. కానీ ఇప్పుడు మేము మా ఇష్టంతో వస్తున్నాం. మీ ఆజ్ఞతో కాదు.”
హరి కూడా జత కలిపాడు.
“మీరు చేసిన తప్పు మేము మన్నించామా లేదా అన్నది పెద్ద విషయం కాదు సార్. మీరు చేసిన మంచి మేము మర్చిపోలేదు.”
శేషాద్రి ఆ మాట విని తలదించుకున్నాడు.
ఆ సంవత్సరం మోహినీ బృందం వైజాగ్ సముద్రతీరానికి వెళ్లింది. ఉదయం ఒక చిన్న గదిలో అందరూ సిద్ధమయ్యారు. ఎవరికీ అవినీతిపూరిత సరదా లేదు. వారు అద్దం ముందు నిలబడి తమ తమ పాత్రలకు మళ్లీ నమస్కరించినట్టు తయారయ్యారు.
రమణ చీర మడత సరిచేసుకుంటూ అన్నాడు—
“నేను ల్యాబ్‌లో రోజూ అణువుల్ని చూస్తాను. కానీ ఈ చీర మడతలో మనసు ఎలా మారుతుందో ఇప్పటికీ అర్థం కాదు.”
హరి నవ్వాడు. “నువ్వు సైంటిస్ట్ కదా. పరిశోధన కొనసాగించు.”
ప్రసాద్ మెల్లగా అన్నాడు—“మనలో ప్రతి ఒక్కరికీ ఇది వేరే అర్థం. నాకు ఇది నా రోగుల ముందు ఉండే కఠినమైన డాక్టర్ ముఖం నుంచి ఒక రోజు బయటపడటం.”
వేణు అన్నాడు—“నాకు ఇది నా బాల్యం. ఆ తరగతి గది. శేషాద్రి సార్ ‘చూపు కొంచెం మృదువుగా’ అన్న మాట.”
అజయ్ జత కలిపాడు—“నాకు ఇది ప్రశ్న. మనం ఎందుకు స్త్రీ పాత్రను ధరించినవాడిని నవ్వుతాం? పురుషుడు రౌద్రం చేస్తే చప్పట్లు. స్త్రీ మృదుత్వం చేస్తే నవ్వులు. ఇందులో తప్పు ఎవరిది?”
ఆ రోజు వారు సముద్రతీరంలో నడిచారు. కొందరు వారిని ఆసక్తిగా చూశారు. కొందరు చిరునవ్వు నవ్వారు. కొందరు ఫోన్ తీసి ఫోటో తీయబోయారు. హరి ముందుకు వెళ్లి మర్యాదగా అన్నాడు—
“మమ్మల్ని ఫోటో తీయాలంటే ముందుగా అడగండి. మేము మీ వినోదం కాదు.”
ఆ మాట విన్న ఒక యువకుడు సిగ్గుపడి ఫోన్ దించాడు.
సముద్రం దగ్గర ఒక చిన్న పాప వారిని చూసి తల్లిని అడిగింది—
“అమ్మా, వీళ్లు నాటకానికి వెళ్తున్నారా?”
ఆ తల్లి కాసేపు చూసి, “బహుశా,” అంది. “కానీ ఎంత గౌరవంగా ఉన్నారో చూడు.”
ఆ మాట మోహినీ బృందం చెవిలో పడింది. రమణ కళ్లలో చిన్న నవ్వు వచ్చింది.
సాయంత్రం వారు తిరిగి శేషాద్రి ఇంటికి వచ్చారు. పద్మజ వాళ్లందరికీ పాయసం పెట్టింది. ప్రతి సంవత్సరం లాగే చివరికి ఒక పద్యం చదవాలి. ఆ సంవత్సరం అజయ్ చదివాడు.
పద్యమంతా పూర్తయ్యాక శేషాద్రి నెమ్మదిగా అన్నాడు—
“మీరు ఇంకా ఇలా రావడం వల్ల పద్మజకు సాంత్వన ఉంది. నాకు కృతజ్ఞత ఉంది. కానీ మీ జీవితాలకు ఇబ్బంది కలుగుతుందేమో అని భయపడుతుంటాను.”
రమణ నవ్వాడు.
“సార్, మాకు ఇప్పుడు భయం లేదు. ఎందుకంటే మేము ఎవరికీ అబద్ధం చెప్పడం లేదు. మా భార్యలకు తెలుసు. కొందరు నవ్వుతారు. కొందరు మొదట ఆశ్చర్యపోయారు. కానీ మేము ఇది ఏంటో చెప్పాం—ఇది మా గురువుకి, మా సాహిత్యానికి, మా మృదుత్వానికి ఒక రోజు ఇచ్చే సమయం.”
హరి అన్నాడు—
“మమ్మల్ని మార్చాలా? అనేది ప్రశ్న కాదు సార్. మమ్మల్ని అర్థం చేసుకోవాలా? అనేది ప్రశ్న.”
ఆ మాటతో గదిలో నిశ్శబ్దం నిలిచింది.
ఆ రాత్రి మోహినీ బృందం వెళ్లిపోయాక శేషాద్రి తన పాత నోటుబుక్ తీసుకున్నాడు. అందులో ఒకప్పుడు విద్యార్థుల పేర్ల పక్కన పాత్రల పేర్లు ఉండేవి—రమణ: నీల. హరి: సత్యభామ. ప్రసాద్: ప్రభావతి. వేణు: వరూధిని. అజయ్: మోహిని.
ఆ పేర్లను చూసి ఆయన ఒక వాక్యం రాశాడు—
“నేను వారిని పాత్రల వైపు నడిపాను. వారు పాత్రల గౌరవాన్ని నన్ను నేర్పించారు.”
తర్వాత పేజీ తిప్పి ఇంకో వాక్యం రాశాడు—
“ప్రేరణ తప్పు కాదు. కానీ ప్రేరణతో నడిపినవాడు ఒకరోజు వెనక్కి తప్పుకొని, ఆ మనిషి తన దారిని తానే ఎంచుకునే స్థలం ఇవ్వాలి.”
ఆ వాక్యం రాసిన తర్వాత ఆయన కలం పెట్టాడు.
మరో సంవత్సరం మోహినీ బృందం మళ్లీ వచ్చింది. పద్మజ మరింత బలహీనమైంది. కానీ వాళ్లను చూసి చిరునవ్వు నవ్వింది. ఆమె కళ్లలో ఈసారి మధు కోసం మాత్రమే కాదు; వాళ్లందరి కోసం కూడా ప్రేమ ఉంది.
“మీరందరూ బాగున్నారా?” అని అడిగింది.
“బాగున్నాం అమ్మా,” అన్నారు వాళ్లు.
“మధు కూడా బాగుంటాడు కదా?”
రమణ కళ్లలో నీరు మెరిసింది. “బాగుంటాడు అమ్మా. మనం పద్యాలు మర్చిపోనంతవరకూ అతను బాగుంటాడు.”
ఆ రోజు మోహినీ బృందం బయటకు ఎక్కువగా వెళ్లలేదు. శేషాద్రి ఇంటి ఆవరణలోనే కూర్చుని పద్యాలు చదివింది. ఎవరూ పెద్దగా నవ్వలేదు. ఎవరూ విచిత్రంగా చూడలేదు. ఆ వేషాలు అక్కడ వేషాలుగా అనిపించలేదు. అవి ఒక గాయానికి కట్టిన పట్టీలు లాగా కనిపించాయి. రంగు పట్టీలు. మల్లెపూల పరిమళం ఉన్న పట్టీలు.
రాత్రి చివర్లో అజయ్ అన్నాడు—
“సార్, మన కథను ఎవరైనా రాస్తే ఎలా రాయాలి?”
శేషాద్రి ఆలోచించాడు.
“నేను తప్పు చేసిన గురువునని రాయొచ్చు,” అన్నాడు.
హరి వెంటనే అడ్డుకున్నాడు. “అది పూర్తి నిజం కాదు.”
“అయితే నేను దుఃఖంతో మబ్బైపోయిన గురువునని రాయొచ్చు.”
రమణ తల ఊపాడు. “అది కూడా పూర్తి కాదు.”
పద్మజ మెల్లగా అంది—
“అయితే ఇలా రాయండి. ఒక గురువు తన కొడుకును వెతుకుతూ విద్యార్థులలో పాత్రలను మేల్కొలిపాడు. కొందరికి అది భారమైంది. కొందరికి అది కళ అయింది. కొందరికి అది తమలోని మృదుత్వం దొరికిన రోజు అయింది. చివరికి వాళ్లే అతనికి పరిమితి, క్షమ, గౌరవం నేర్పారు.”
అందరూ ఆమె వైపు చూశారు. పద్మజ ఎన్నేళ్ల తర్వాత అంత స్పష్టంగా మాట్లాడింది.
శేషాద్రి కళ్లలో కన్నీరు వచ్చింది.
“అదే నిజం,” అన్నాడు.
వెళ్లే ముందు రమణ గుమ్మం దగ్గర ఆగి తిరిగి చూసాడు.
“సార్, ఈ ప్రపంచం మమ్మల్ని చూసి నవ్వొచ్చు. కానీ వాళ్లకు చెప్పండి—మేము నవ్వుల కోసం చీర కట్టుకోము. మేము ధరించేది ఒక జ్ఞాపకం, ఒక పాత్ర, ఒక సాంత్వన, ఒక మృదుత్వం.”
శేషాద్రి తల ఊపాడు.
“చెబుతాను బాబూ. కానీ అంతకంటే ముందు మీరు మీరే మీ కథను గౌరవంగా మోసుకెళ్లండి.”
వాళ్లు వెళ్లిపోయారు.
వీధిలో మల్లెపూల వాసన మిగిలింది. గదిలో పద్యాల ప్రతిధ్వని మిగిలింది. శేషాద్రి ఇంటి గుమ్మం దగ్గర పద్మజ కొద్దిసేపు నిలబడి చూసింది. ఈసారి ఆమె “మధూ” అని పిలవలేదు. బదులు మెల్లగా అంది—
“పిల్లలు వెళ్లారు.”
ఆ మాట విని శేషాద్రి గుండె లోపల ఒక గాయం కొంచెం మానినట్టు అనిపించింది.

ఆ రోజు నుంచి మోహినీ బృందం ప్రతి సంవత్సరం వచ్చేది. ఎవరూ వారిని మార్చలేదు. వాళ్లూ తమను ఎవరికీ రుజువు చేయలేదు. ఆ ఒక్కరోజు స్త్రీ పాత్రలను ధరించి తిరిగినా, మిగిలిన రోజుల్లో తమ తమ జీవితాలను గౌరవంగా నడిపారు. కొందరిలో ఆ అనుభూతి కళగా నిలిచింది. కొందరిలో ఆధ్యాత్మిక మృదుత్వంగా. కొందరిలో దాచిన స్వరూపానికి చిన్న కిటికీగా. ప్రతి ఒక్కరికీ దాని అర్థం వేరు.

కానీ ఒక నిర్ణయం మాత్రం అందరిదీ ఒకటే—
ఆ రూపాన్ని ఎవరి మీదా బలవంతం చేయకూడదు.
ఆ రూపాన్ని హాస్యంగా అమ్మకూడదు.
ఆ రూపం వెనుక ఉండే మనసును తీర్పు లేకుండా వినాలి.
మోహినీ బృందం కథ సమాజానికి ఇచ్చే విజ్ఞప్తి పెద్దది కాదు. చిన్నదే.

మనిషి ధరించిన చీరను చూసి వెంటనే నవ్వకండి.
ఆ చీర అతనిపై ఎవరు వేసారో, ఎందుకు వేసారో, వేసుకున్న తర్వాత అతనిలో ఏ మనసు మేల్కొన్నదో తెలుసుకోండి. కొన్ని రూపాలు భయంతో వస్తాయి. కొన్ని రూపాలు బలవంతంగా వస్తాయి. కొన్ని రూపాలు కళతో వస్తాయి. కొన్ని రూపాలు గాయానికి మందులాగా వస్తాయి.
మరికొన్ని రూపాలు మనిషి తనలోని మృదుత్వాన్ని ఒకరోజు అయినా గౌరవంగా చూసుకునేందుకు వస్తాయి.
అందుకే వారిని నవ్వుల బొమ్మలుగా కాదు—
ప్రేరితులుగా చూడాలి.