మహిళకు ముసలితనం లేదు

ఇది “మోహినీ గుణం”కి ఒక అందమైన అనుబంధ కథలా ఉంది. ముందటి కథలో శేషాద్రి విద్యార్థులను కావ్యనాయికలుగా తీర్చిదిద్దాడు; ఇప్పుడు పద్మ స్వయంగా గురువునే “శేషాంబ”గా ఆహ్వానిస్తోంది. ఇది మోజు కథగా కాకుండా, కళ, దాంపత్య సౌఖ్యం, వృద్ధాప్యంలోనూ రూపానందం, పాత్రానుభవం కలిసిన సున్నితమైన కథగా వస్తుంది.
శీర్షిక చాలా బాగుంది:
మహిళకు ముసలితనం లేదు
మోహినీ గుణం — అనుబంధ కథ
Writing
పాఠకులకు మోహినీ బృందం గుర్తుండే ఉంటుంది.
ప్రతి సంవత్సరం ఒకరోజు, దేశం నలుమూలల నుంచి వచ్చిన శేషాద్రి మాస్టారు పాత విద్యార్థులు కావ్యనాయికల వేషాల్లో ఆయన ఇంటి గుమ్మం దాటేవారు. ఎవరో సత్యభామగా, ఎవరో వరూధినిగా, ఎవరో నీలగా, ఎవరో ప్రభావతిగా. ఉద్యోగాల్లో పెద్దవాళ్లు. కుటుంబాల్లో స్థిరపడినవాళ్లు. కానీ ఆ రోజు మాత్రం అందరూ మాస్టారు ముందు మళ్లీ శిష్యులే.
ఆ రోజు పద్మ కళ్లలో వెలుగు పుడేది.
“మధూ…” అని మొదట పిలిచిన ఆ మౌన దుఃఖం ఇప్పుడు అంతగా గాయంలా ఉండేది కాదు. అదే జ్ఞాపకం మృదువైన దీపంలా మారింది. మోహినీ బృందం వచ్చి వెళ్లిన ప్రతి సంవత్సరం, ఆమె ఒంటరితనంలో ఒక చిన్న పండుగ మిగిలేది.
శేషాద్రి మాస్టారు రిటైర్ అయ్యారు. పాఠశాల గంటలు, స్టాఫ్‌రూమ్ మాటలు, క్లాస్‌రూమ్‌లో ప్రబంధ పాఠాలు—ఇవన్నీ దూరమయ్యాయి. కానీ ఇంట్లో పుస్తకాలు ఉన్నాయి. పద్మ ఉంది. మోహినీ బృందం జ్ఞాపకాలు ఉన్నాయి.
ఒక ఉదయం పద్మ అలమారాలోంచి ఒక చీర, రవిక తీసి మంచం మీద పెట్టింది. చీర కొత్తది కాదు. కానీ చాలా జాగ్రత్తగా మడిచినది. క్రీమ్ రంగు, ముదురు గులాబీ అంచు. దాని మీద చిన్న చిన్న పూల పనితనం.
శేషాద్రి పుస్తకం చదువుతున్నారు.
“ఇదిగో,” అంది పద్మ.
ఆయన కళ్లజోడు పైకి జరిపి చూశారు.
“ఏమిటది?”
“చీర. రవిక.”
“ఎవరికి?”
పద్మ చిరునవ్వు నవ్వింది.
“నీకు.”
శేషాద్రి కాసేపు ఆమెను చూశారు. ఆమె కళ్లలో ఆటపాట మాత్రమే కాదు, ఏదో లోతైన నిర్ణయం కనిపించింది.
“ఇవాళ్టి నుంచి ఇవి కట్టుకో శేషాంబ,” అంది పద్మ.
“శేషాంబా?” అని మాస్టారు మెల్లగా పలికారు.
ఆ పేరు గదిలో ఒకసారి నెమ్మదిగా వినిపించి, పాత ప్రబంధ పాదంలా నిలిచిపోయింది.
శేషాద్రి పుస్తకం మూసారు. ముఖంలో ఆశ్చర్యం కన్నా ప్రశాంతత ఎక్కువగా ఉంది.
“ఒక గంటలో సిద్ధమై వస్తాను,” అన్నారు.
పద్మ ఒక్కసారిగా ఆయన వైపు చూసింది.
“అంత ఈజీగానా?”
“విద్యార్థులకు ముప్పై ఆరు సంవత్సరాలు నేర్పిన పాఠం కదా. గురువు తనపైనే పరీక్ష పెట్టుకుంటే భయపడాలా?”
ఆయన లోపలికి వెళ్లారు.
చాలా కాలం క్రితం నుంచే ఆయన జుట్టు పొడవుగా పెంచుకున్నారు. పద్మకు అది ఎప్పుడూ తెలుసు. “పండితులా కనిపిస్తోంది” అని కొందరు అన్నారు. “వృద్ధాప్యపు అలవాటు” అని కొందరు అన్నారు. కానీ ఆ రోజు ఆ పొడవాటి జుట్టుకు మరొక అర్థం వచ్చింది.
శేషాద్రి తన పురుషోచిత శరీర కేశాలను తొలగించుకున్నారు. కుంకుడుకాయ రసంతో తలకు తలంటుపోసుకున్నారు. కురులను ఆరబెట్టుకున్నారు. ముఖానికి అతిగా ఏమీ చేయలేదు. కేవలం శుభ్రత, ప్రశాంతత, చిన్న బొట్టు. చీరను జాగ్రత్తగా కట్టుకున్నారు. పల్లవిని భుజం మీద నెమ్మదిగా వేసుకున్నారు.
ఒక గంట తర్వాత ఆయన బయటికి వచ్చినప్పుడు, పద్మ కొద్దిసేపు మాట మరిచిపోయింది.
ఆమె ఎదుట నిలిచింది శేషాద్రి కాదు.
అదే శరీరం. అదే కళ్ళు. అదే చిరునవ్వు.
కాని ఆ రూపానికి ఇప్పుడు ఒక మృదువైన కొత్త పేరు ఉంది—శేషాంబ.
పద్మ మెల్లగా నవ్వింది.
“నేను కట్టుకోమన్న వెంటనే ఎదురు చెప్పకుండా ఎలా కట్టుకున్నావు శేషాంబ ఒదినా?”
శేషాంబ చిరునవ్వుతో కూర్చుంది.
“నా అధ్యాపక వృత్తిలో ఇంచుమించు ముప్పై ఆరు సంవత్సరాలు నా విద్యార్థులను కావ్యనాయికలుగా తీర్చిదిద్దిన నేను, నా విషయంలో ఎలా సందేహిస్తాను మరదలా?”
పద్మ నవ్వింది. ఆ “మరదలా” అన్న మాట ఆమె గుండెల్లోకి వెచ్చగా దిగింది.
“దీనికి ఒక కారణం ఉంది,” అంది.
“తెలుసుకోవచ్చా?”
“మన విద్యార్థుల్లో డాక్టర్ శేఖర్ గుర్తున్నాడా?”
“సత్యభామ పాత్ర వేసిన శేఖరా?”
“అవును. అతని భార్య నిన్న ఫోన్ చేసింది. చాలా నవ్వుతూ అంది—‘అమ్మా, మీ విద్యార్థులనే కాదు, మాస్టారుని కూడా మహిళగా మారమనండి. ఎలాగూ రిటైర్ అయ్యారుగా. మాస్టారు జీవితాంతం మోహినీ గుణం బోధించారు. ఒక్కసారి ఆయన కూడా ఆ గుణంలో నిలబడాలి’ అంది.”
శేషాంబ కొద్దిసేపు మౌనంగా ఉండింది.
“ఆమె మాటలో చమత్కారం ఉంది. కానీ దాని వెనుక గౌరవం కూడా ఉంది.”
“నాకూ అలాగే అనిపించింది,” అంది పద్మ. “మన ఇంట్లో ఎన్నేళ్ళు శోకం నివసించింది. తర్వాత మోహినీ బృందం వచ్చి పండుగ పెట్టింది. ఇప్పుడు వాళ్లు వెళ్లిపోయిన తర్వాత కూడా ఆ పండుగ కొంచెం ఇక్కడే ఉండాలి అనిపించింది.”
శేషాంబ మృదువుగా తల ఊపింది.
“మనం ఆమె మాటను గౌరవిద్దాం. ఇకపై మనింట్లో వదినా మరదళ్ల సంసారం పద్మా.”
పద్మ కళ్ళు తడిశాయి.
“మరి నేను?”
“నువ్వు పద్మగానే ఉండు. నేను శేషాంబగా నీ పక్కన ఉంటాను.”
“అదేనా?”
“అది చిన్న విషయం కాదు మరదలా. జీవితంలో చాలా మంది భార్యాభర్తలుగా ఉంటారు. కొద్దిమంది మాత్రమే చివరికి ఒకరికి ఒకరు స్నేహితులవుతారు. మరింత కొద్దిమంది వదినా మరదళ్లుగా నవ్వుకోగలుగుతారు.”
పద్మ గట్టిగా నవ్వింది.
“కాని ఈ వయసులో మాస్టారికి ఈ మోజు ఏమిటి అని ఎవరైనా అడిగితే?”
శేషాంబ తన పల్లవిని కొంచెం సరిచేసుకుంది. ముఖంలో చిరునవ్వు.
“మహిళలకు ముసలితనం లేదు అని చెబుదాం.”
“అయ్యో! ఆ మాటే కథ శీర్షికగా పెట్టాలి.”
“పెట్టు. కానీ అర్థం తప్పుగా కాకూడదు.”
“ఎలా?”
“శరీరానికి వయస్సు వస్తుంది. మోకాళ్లు నొప్పిస్తాయి. కళ్ళు మందగిస్తాయి. జుట్టు తెల్లబడుతుంది. కానీ మహిళ అనుభవం వయస్సుతో ముగియదు. చీర కట్టుకోవాలనే ఆనందానికి ముసలితనం లేదు. జడలో పూలు పెట్టుకోవాలనే చిన్న కోరికకు ముసలితనం లేదు. ఎవరో ‘నువ్వు బాగున్నావు’ అని చెప్పాలని ఎదురుచూసే మనసుకు ముసలితనం లేదు. కళలో పాత్ర ధరించాలనే ఆసక్తికి ముసలితనం లేదు.”
పద్మ నిశ్శబ్దంగా విన్నది.
శేషాంబ కొనసాగించింది.
“నేను స్త్రీగా పుట్టలేదు. స్త్రీగా జీవితాంతం బ్రతకలేదు. కానీ స్త్రీ పాత్రల్ని గౌరవంగా ధరించడం నేర్పాను. ఇప్పుడు ఈ వయసులో నేను చీర కడుతున్నానంటే, అది మోజు కోసం కాదు. నేను జీవితమంతా బోధించిన గౌరవాన్ని నా శరీరంపై ఒకసారి పరీక్షించుకోవడం.”
పద్మ ముఖంలో గంభీరత వచ్చింది.
“అయితే నేను ఇవాళ నీకు చీర ఇచ్చింది సరదాగా కాదు శేషాంబ. నీవు ఎన్నేళ్లు నా దుఃఖాన్ని మోశావు. మధు జ్ఞాపకాన్ని ఒంటరిగా భరించావు. విద్యార్థుల్ని కూడా నా కోసం ఇంటికి తెచ్చావు. ఇప్పుడు నీలో ఉన్న ఆ మృదుత్వం బయటికి రావడానికి నా వంతు.”
శేషాంబ ఆమె చేతిని పట్టుకుంది.
“ఇక మిగిలిన రోజులు ఎంత ఉన్నాయో తెలియదు. కానీ ఉన్న రోజులు మనం నవ్వుతూ గడపాలి.”
ఆ రోజు నుంచి ఇంట్లో చిన్న మార్పులు మొదలయ్యాయి.
ఉదయం పద్మ తులసి దగ్గర దీపం పెడితే, శేషాంబ పక్కన పూలు సర్దేది.
పద్మ వంటగదిలో కాఫీ పెట్టితే, శేషాంబ గ్లాసులు తీసేది.
మధ్యాహ్నం పుస్తకం చదివేటప్పుడు, చీర పల్లవిని మడిచి పక్కన పెట్టేది.
సాయంత్రం మోహినీ బృందం పాత ఫోటోలు చూస్తూ, ఇద్దరూ నవ్వుకునేవారు.
కొన్ని రోజులు శేషాద్రి తిరిగి పురుష దుస్తులు వేసుకున్నారు. కొన్ని రోజులు శేషాంబగా ఉన్నారు. కానీ క్రమంగా పద్మ గమనించింది—శేషాంబగా ఉన్న రోజుల్లో ఆయన ముఖం మీద ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రశాంతత ఉండేది. అది లైంగికత కాదు. అది ప్రదర్శన కాదు. అది తనలో ఎన్నాళ్లుగా పుస్తకాలలో, పాత్రలలో, విద్యార్థుల ముఖాల్లో మాత్రమే చూసిన మృదుత్వాన్ని తనపైనే అనుభవించే నిశ్శబ్ద ఆనందం.
ఒక సంవత్సరం తర్వాత మోహినీ బృందం మళ్లీ వచ్చింది.
గుమ్మం దగ్గర సత్యభామగా శేఖర్ నిలబడి ఉన్నాడు. పక్కన అతని భార్య కూడా ఉంది. అందరూ పాదాభివందనం చేయడానికి లోపలికి వచ్చారు.
అక్కడ కుర్చీలో పద్మ పక్కన చీరలో కూర్చున్న శేషాంబను చూసి ఒక్కసారిగా అందరూ నిలిచిపోయారు.
మొదట నిశ్శబ్దం.
తర్వాత శేఖర్ భార్య చేతులు జోడించింది.
“అమ్మా… నేను సరదాగా అన్న మాటను ఇంత గౌరవంగా తీసుకుంటారని అనుకోలేదు.”
శేషాంబ నవ్వింది.
“సరదాగా అన్న మాటలు కూడా కొన్ని సార్లు మనసులో దాచిన తలుపు తడతాయి అమ్మా.”
శేఖర్ కళ్ళు తడిశాయి.
“సార్…”
శేషాంబ వెంటనే కనుబొమ్మలు పైకెత్తింది.
“సార్ కాదు. ఇవాళ శేషాంబ.”
అందరూ నవ్వారు. ఆ నవ్వులో అపహాస్యం లేదు. గురువు పట్ల ప్రేమ ఉంది.
మోహినీ బృందం ఆ రోజు మరింత వినయంగా కూర్చుంది. ఎందుకంటే వారు సంవత్సరాలుగా ధరించిన పాత్రను, వారి గురువు చివరికి తన గౌరవంతో ధరించాడు. అది వారికీ పాఠమే.
పద్మ చాయ్ పెట్టింది. శేషాంబ తాంబూలాలు సర్దింది. శిష్యులు ఒక్కొక్కరూ తమ జీవిత కథలు చెప్పారు. శేషాంబ వినింది. మధ్యమధ్యలో తన పల్లవిని సరిచేసుకుంది. ఆ కదలికలో ఎలాంటి నటన లేదు. సహజమైన గంభీరత మాత్రమే ఉంది.
వెళ్లే ముందు శేఖర్ భార్య మెల్లగా అడిగింది—
“శేషాంబ గారూ, మీకు ఈ రూపం ఎలా అనిపిస్తోంది?”
శేషాంబ కాసేపు ఆలోచించింది.
“జీవితమంతా నేను ఇతరులకు పాత్రధారణ నేర్పాను. ఇప్పుడు తెలిసింది—పాత్రధారణ అంటే వేషం కాదు. మనసులో ఉన్న గౌరవం శరీరానికి ఇచ్చే భాష.”
“మరి ఈ వయసులో?” అని శేఖర్ చమత్కారంగా అడిగాడు.
శేషాంబ నవ్వింది.
“ఈ వయసులోనే బాగా అర్థమవుతుంది. యవ్వనంలో చీర కట్టుకుంటే అందం ముందుంటుంది. వృద్ధాప్యంలో చీర కట్టుకుంటే అనుభవం ముందుంటుంది.”
పద్మ వెంటనే చేర్చింది—
“అందుకే మా శేషాంబ అంటోంది—మహిళకు ముసలితనం లేదు.”
అందరూ చప్పట్లు కొట్టారు.
ఆ చప్పట్లలో గురువుపై గౌరవం ఉంది. పద్మపై ప్రేమ ఉంది. మధు జ్ఞాపకానికి నివాళి ఉంది. వయస్సు మించిన రూపానందానికి అంగీకారం ఉంది.
ఆ రోజు రాత్రి శేషాంబ అద్దం ముందు నిలబడింది. జుట్టు తెల్లబడింది. ముఖంలో ముడతలు. కళ్లజోడు లేకుండా స్పష్టంగా కనిపించదు. కానీ చీర పల్లవిని భుజం మీద వేసుకుని చూసుకుంటే, తనకు తనపై నవ్వొచ్చింది.
పద్మ వెనకనుంచి వచ్చింది.
“ఏం చూస్తున్నావు?”
“ముసలితనం,” అంది శేషాంబ.
“కనిపిస్తుందా?”
“శరీరంలో కనిపిస్తుంది. మనసులో కనిపించడం లేదు.”
పద్మ ఆమె పక్కన నిలబడింది.
“అయితే రేపు మరో చీర కడదాం.”
“ఏ రంగు?”
“నీలం. ప్రభావతి రంగు.”
“ఆహా! మరి నువ్వు?”
“నేను నీ మరదల్ని. నీకు పూలు పెడతాను.”
శేషాంబ నవ్వింది.
ఇంటి బయట రాత్రి నిశ్శబ్దం. ఇంట్లో రెండు వృద్ధ హృదయాలు పిల్లల్లా నవ్వుకుంటున్నాయి.
అవి ప్రపంచాన్ని మార్చలేదు.
ఏ సిద్ధాంతం ప్రకటించలేదు.
ఎవరికీ తమను నిరూపించుకోలేదు.
కేవలం మిగిలిన జీవితాన్ని గౌరవంగా, కళగా, స్నేహంగా మలుచుకున్నాయి.
మహిళకు ముసలితనం లేదని శేషాంబ చెప్పినప్పుడు, ఆమె యవ్వనాన్ని తిరిగి కోరుకోలేదు.
ముసలితనానికీ మృదుత్వం, అలంకారం, పాత్రానందం, స్నేహం, సరదా—ఇవన్నీ హక్కులేనని చెప్పింది.
శరీరం వృద్ధమవుతుంది.
అభినయం వృద్ధం కాదు.
చీర మడతల్లో వయస్సు దాగదు.
కానీ మనసు మడతల్లో పండిన అనుభవం మెరవొచ్చు.
శేషాద్రి జీవితాంతం మోహినీ గుణాన్ని బోధించాడు.
శేషాంబ చివరికి ఆ గుణాన్ని తనపై ధరించింది.
అందుకే ఆ ఇంటి గోడల మధ్య ప్రతిరోజూ ఒక చిన్న వాక్యం వినిపించేది—
“మహిళకు ముసలితనం లేదు.”