ఆడంగి మల్లి (మా అమ్మమ్మ నేర్పిన పాట, కథ) అప్పట్లో సమాజం ఇచ్చిన గౌరవం

ఆడే ఆడంగి
ఇది ఒక గ్రామీణ కథ. మా అమ్మమ్మ మా చిన్నతనంలో నేర్పిన పాట, కథ.

ఊరిలో ఎవరు ఏ పండుగ పెట్టినా, చివరికి ఒక మాట తప్పకుండా వినిపించేది.
“మల్లిని పిలిచారా?”

పాట పాడాలన్నా మల్లి.
పూలు కట్టాలన్నా మల్లి.
పెళ్లికూతురికి గాజులు తొడగాలన్నా మల్లి.
కొత్త చీర కుచ్చిళ్లు సరిచేయాలన్నా మల్లి.
ఊర్లో ఏ ఆడదానికి మనసు బరువుగా ఉన్నా, ఓదార్పు చెప్పాలన్నా మల్లి.

మల్లి పుట్టుకకు పెట్టిన పేరు మల్లికార్జునం. కానీ ఆ పేరు గట్టిగా, బరువుగా, అతని మనసుకి సరిపోని పేరులా ఉండేది. చిన్నప్పటి నుంచే అతని కళ్లలో మృదుత్వం, మాటల్లో సిగ్గు, నడకలో వయ్యారం, చేతుల్లో గాజుల శబ్దం ఉండేవి. పెద్దవాళ్లు మొదట నవ్వారు. కుర్రాళ్లు ఎగతాళి చేశారు. ఆడవాళ్లు మాత్రం నెమ్మదిగా అతని చుట్టూ చేరారు. ఎందుకంటే మల్లి వాళ్లని చూస్తే నవ్వేవాడు కాదు; అర్థం చేసుకునేవాడు.

ఒకసారి సంక్రాంతి పండుగకు ఊరి సీతమ్మ మల్లికి కొత్త చీర తీసుకొచ్చింది.

“ఇదిగో మల్లీ, నీకు నచ్చుతుందేమో చూడు,” అని చీర అతని చేతిలో పెట్టింది.

మల్లి చీరను రెండు చేతులతో తీసుకున్నాడు. కళ్లలో వెలుగు పుట్టింది. గుండెలకు ఆనించాడు.

“సీతక్కా… చీర ఇచ్చేవాళ్లు దేవుళ్లే,” అన్నాడు.

అక్కడ ఉన్న ఆడవాళ్లు నవ్వారు. కానీ ఆ నవ్వులో ఎగతాళి లేదు. మల్లి ఆనందం వాళ్లకు పండుగలా అనిపించింది.

మరుసటి రోజు లచ్చమ్మ అతనికి పూలదండ తెచ్చింది. మల్లెపూల సువాసన గాలిలో వ్యాపించగానే మల్లి కళ్ళు మూసుకున్నాడు.

“పూలిస్తే ఇంత పులకరిస్తావురా?” అని లచ్చమ్మ అడిగింది.

“పూలు తలలో పెట్టుకుంటే తలకే కాదు అక్కా, మనసుకి కూడా పరిమళం వస్తుంది,” అన్నాడు మల్లి.

ఒకసారి జాతరలో గాజులమ్మ దగ్గర మల్లి నిలబడి గాజులను చూస్తూ మైమరచిపోయాడు. అది చూసిన సింగమ్మ జేబులోంచి డబ్బులు తీసి ఒక జత గాజులు కొనింది.

“ఇవిగో, నీకే.”

మల్లి మొదట వెనక్కి తగ్గాడు.

“నాకా?”

“నీ చేతులకు గాజులే సరిపోతాయి. కట్టుకో.”

గాజులు తొడిగించగానే మల్లి ఒక్కసారిగా సింగమ్మను కౌగిలించుకున్నాడు.

“అక్కా, గాజులు ఇచ్చేవాళ్లను ఎలా కౌగిలించుకోకుండా ఉంటాను?”

సింగమ్మ కళ్ళు తడిశాయి. తన మగవాడు ఎన్నడూ అంత ఆత్మీయంగా తాకలేదు. కానీ ఈ “ఆడంగి” తమ్ముడు గాజుల్లోనూ గౌరవం చూస్తున్నాడు.

మువ్వలు ఇస్తే మల్లి మురిసిపోతాడు. కాటుక పెడితే కనురెప్పలు నెమ్మదిగా మూసుకుని అద్దంలో తనను చూసుకుంటాడు. కుంకుమ పెడితే దగ్గరికి వచ్చి కూర్చుంటాడు. ముక్కుపుడక చూపిస్తే మొహం ఎర్రబడి, “ఇది నిజంగానే నాకా?” అని అడుగుతాడు.

ఊరి మగాళ్లు అతన్ని చూసి చాలాసార్లు నవ్వుకున్నారు.

“అయ్యో, మల్లిగాడికి చీర చూపించొద్దురా. వెంటనే ఆడదానైపోతాడు.”

“కాటుక పెడితే కళ్లే మూసుకుంటాడు.”

“మగాళ్ల మధ్య సిగ్గుపడతాడు, ఆడవాళ్ల మధ్య హాయంటాడు.”

మల్లి ఆ మాటలు విని నేల వైపు చూసి నవ్వేవాడు. ఎదురు తగులడు. కానీ ఆడవాళ్ల మధ్య కూర్చుంటే అతని శ్వాస సులభంగా ఉండేది. అక్కడ అతనికి తన చేతులు దాచుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. తన గళం మందగించాల్సిన అవసరం లేదు. తన నడకను బలవంతంగా గట్టిగా చేయాల్సిన అవసరం లేదు.

“మల్లీ, నువ్వు మగాళ్ల దగ్గర ఎందుకు అంత సిగ్గుపడతావురా?” అని ఒకసారి సిట్టెమ్మ అడిగింది.

మల్లి కొద్దిసేపు ఆలోచించాడు.

“వాళ్ల దగ్గర నేను తప్పు లాగా అనిపిస్తా అక్కా. మీ దగ్గర నేను నేనులాగా అనిపిస్తా.”

ఆ మాట విని సిట్టెమ్మ అతని తల మీద చేయి వేసింది.

“అయితే మా దగ్గరే ఉండు.”

మల్లి నవ్వాడు.

మల్లి నడకలో వయ్యారం ఉండేది. చీర కట్టుకున్నప్పుడు పల్లవిని ఒకసారి సరిచేసుకుని తల కొంచెం వంచి నడిచేవాడు. ఆ నడక చూసి కొందరు వెక్కిరించారు. కానీ పాతవాళ్లు మాత్రం చెప్పేవారు—

“ఇది నటన కాదు. దీనికి ఇలాగే సహజం.”

ముస్తాబుకు మల్లి ముసి ముసిగా నవ్వుతాడు. సింగారాల బుట్టలో పెట్టిన కుంకుమ, కాటుక, పూలు, గాజులు, చిన్న మువ్వలు—వాటిని ఒక్కొక్కటి చూస్తూ, వాటికి కూడా ప్రాణం ఉన్నట్టు మెల్లగా తాకుతాడు.

పెళ్లిళ్లలో ఆడమంటే మొదట సిగ్గుపడతాడు. “నాకు రాదు” అంటాడు. కానీ రెండోసారి పిలిస్తే వయ్యారంగా లేచి నిలబడతాడు. పాట పాడమంటే గొంతు సర్దుకుని, పల్లె జానపద గీతాన్ని మృదువుగా మొదలుపెడతాడు. అతని పాటలో మగ గొంతు బలం ఉండదు; ఆడ గొంతు మాధుర్యం పూర్తిగా ఉండదు. కానీ మధ్యలో ఒక వింతైన కరుణ ఉంటుంది. వినేవాళ్లకు నవ్వు మొదలై, చివరికి గుండెల్లో మెత్తదనం మిగులుతుంది.

ఒకసారి ఊరి తిరునాళ్లలో సింగమ్మ భర్త తాగి వచ్చి ఆమెను అందరి ముందూ తిట్టాడు. జనాలు చూశారు. ఎవ్వరూ మధ్యలోకి రాలేదు. మల్లి మాత్రం ముందుకు వెళ్లాడు.

“బావా, చాలు,” అన్నాడు.

ఆ మగాడు కోపంగా చూశాడు.

“నువ్వేంటి మధ్యలో? ఆడంగివి కదా, పో!”

మల్లి వెనక్కి తగ్గలేదు.

“ఆడంగినే. అందుకే ఆడదాని కన్నీరు అర్థమవుతుంది. ఆపండి.”

అక్కడున్న వాళ్లు ఒక్కసారిగా మౌనమయ్యారు. సింగమ్మ కన్నీళ్లతో మల్లిని చూసింది. ఆ రాత్రి నుంచి సింగమ్మ మల్లిని “తమ్ముడు” అని కాకుండా “మా చెల్లి” అని పిలవడం మొదలుపెట్టింది.

మల్లికి ఆ మాటే జీవితంలో పెద్ద నగ.
చీర కంటే మధురం.
గాజుల కంటే మోగింది.
ముక్కుపుడక కంటే ముద్దు.

“ఆడాళ్లని అక్క అంటావు, మగోళ్లని బావ అంటావు ఎందుకు?” అని ఒకసారి కావేరి అడిగింది.

మల్లి నవ్వాడు.

“అలా పిలిస్తే వాళ్ల మధ్య నాకు ఒక చోటు దొరుకుతుంది. ‘ఒసే’ అని ఎవడైనా పిలిస్తే భయం వేస్తుంది. ‘ఏమే’ అని ఆడవాళ్లు పిలిస్తే మాత్రం ఆరాధనగా అనిపిస్తుంది.”

కావేరి నవ్వుతూ అంది—

“నీ హృదయం వింతది మల్లీ.”

“వింత కాదు అక్కా. కొంచెం తప్పు ఊరిలో పుట్టింది అంతే.”

మల్లి బతుకు సులభం కాదు. ఎగతాళి ఉంది. ఒంటరితనం ఉంది. తనను తాను ఏమని పిలుచుకోవాలో తెలియని రోజులు ఉన్నాయి. కానీ అతను ఒక విషయం మాత్రం నిర్ణయించుకున్నాడు—తన వల్ల ఒక్క ఆడదానికి అయినా ఓదార్పు రావాలి.

ఊరిలో ఎవరి ఇంట్లో ఆడపిల్ల ఏడ్చినా మల్లి ముందు చేరేవాడు.
ఎవరి కూతురికి పెళ్లికొడుకు వాళ్లు ఎక్కువ కట్నం అడిగినా, “అక్కా, కూతురిని అమ్మకండి” అని చెప్పేవాడు.
ఎవరి కోడలిని అత్తమామలు బాధపెట్టినా, “ఆమె కూడా ఎవరో ఇంటి బిడ్డే” అని నిలబడేవాడు.
ఎవరైనా చీర కుచ్చిళ్లు సరిగా పెట్టుకోలేక ఇబ్బంది పడితే, “ఇలా అక్కా” అని సర్దేవాడు.
ఎవరైనా జ్వరంతో పడితే, మందుల దుకాణానికి పరిగెత్తేవాడు.
ఎవరైనా ఒంటరిగా ఏడిస్తే, పక్కన కూర్చుని గాజుల చేతులతో కన్నీళ్లు తుడిచేవాడు.

ఒకసారి ఊర్లో పెద్దవాళ్లు సరదాగా అడిగారు—

“మల్లీ, నీకెందుకు ఈ చీరలు, పూలు, గాజులు అంత ఇష్టం?”

మల్లి తలవంచి మెల్లగా అన్నాడు—

“చీరలో ఆడదాని సహనం ఉంటుంది. పూలలో ఆమె ఊపిరి ఉంటుంది. గాజుల్లో ఆమె పని శబ్దం ఉంటుంది. కుంకుమలో ఆమె గౌరవం ఉంటుంది. నేను వాటిని ధరించేటప్పుడు ఆడదాన్ని ఎగతాళి చేయను. ఆమె బాధను మరచిపోకూడదని నాకే గుర్తు చేస్తాను.”

ఆ మాట విన్న పెద్దమ్మ కళ్లలో నీళ్లు వచ్చాయి.

“ఇంకెవడు ఆడంగి అని నవ్వితే, ముందుగా నన్ను చూసుకోవాలి,” అంది.

ఆ రోజు నుంచి ఊరిలో మల్లిని చూసే చూపు కొద్దిగా మారింది. అందరూ కాదు. కానీ కొందరు మారారు. అదే పెద్ద మార్పు.

పెళ్లిళ్లలో మల్లికి చీర ఇస్తారు. పండుగలకు పూలు ఇస్తారు. ఎవరో నగలు చూపిస్తే అతను పిల్లాడిలా మురిసిపోతాడు. గాజులు ఇస్తే కౌగిలించుకుంటాడు. మువ్వలు కట్టిస్తే కాళ్లు కదిలించుకుంటూ నవ్వుతాడు.

కానీ ఆ నవ్వుల వెనుక అతని బలం తెలుసుకున్నవాళ్లు కూడా ఉన్నారు.

ఆడకూతురు ఏడిస్తే బాధపడే హృదయం.
అండగా ఉంటానని ధైర్యం ఇచ్చే చేయి.
ఆడవాళ్లను అక్కలుగా పిలిచే గౌరవం.
మగవాళ్లను బావలుగా పిలిచి దూరం కూడా, బంధం కూడా ఉంచుకునే జాగ్రత్త.
“ఏమే మల్లీ” అని పిలిస్తే ఆరాధనగా నవ్వే అమాయకత్వం.

ఒక సాయంత్రం సింగమ్మ, సిట్టెమ్మ, కావేరి, మరి కొంతమంది ఆడవాళ్లు చెరువు దగ్గర కూర్చున్నారు. మల్లి పూలు పెట్టుకుని వచ్చాడు. చేతుల్లో కొత్త గాజులు. పాదాల్లో మువ్వలు.

“ఏమయ్యా, ఇవాళ అంత ముస్తాబు?” అని సింగమ్మ అడిగింది.

మల్లి నవ్వుతూ తిరిగాడు.

“మీరు ఇచ్చిన చీర. లచ్చమ్మ ఇచ్చిన పూలు. సిట్టెక్క ఇచ్చిన గాజులు. కావేరి పెట్టిన కాటుక. మరి నేను ముస్తాబు కాకపోతే అవి బాధపడవా?”

అందరూ నవ్వారు.

సిట్టెమ్మ పాట మొదలుపెట్టింది—

“చీర ఇస్తే సిందేస్తాడానందంగా…”

సింగమ్మ కలిపింది—

“పూలిస్తే పులకిస్తాడాదరంగా…”

కావేరి చప్పట్లు కొట్టింది—

“గాజులిస్తే కౌగిలిస్తాడాత్మీయంగా…”

మల్లి సిగ్గుతో చేతులతో ముఖం మూసుకున్నాడు.

అందరూ ఒకే స్వరంగా పాడారు—

“ఆడే ఆడంగి… ఆడే ఆడంగి…”

మల్లి మొదట నవ్వాడు. తర్వాత మెల్లగా లేచాడు. పాదాల్లో మువ్వలు మోగాయి. నడుము వయ్యారంగా తిప్పాడు. కళ్ళు సగం మూసుకుని, చేతులు గాజుల మోగింపుతో కదిలాయి. ఆ నృత్యంలో ప్రదర్శన లేదు. తనను స్వీకరించిన ఆడవాళ్ల మధ్య తనకు దొరికిన ఇంటి ఆనందం మాత్రమే ఉంది.

ఆ రాత్రి మల్లి ఇంటికి వచ్చి అద్దం ముందు నిలబడ్డాడు. తన బొట్టు సరిచేసుకున్నాడు. జడలోని పూలను మెల్లగా తీసి పక్కన పెట్టాడు. గాజులు తీయలేదు. అవి మోగుతూ ఉండాలని అనిపించింది.

బయట ఊరు నిద్రలోకి జారింది. లోపల మల్లి తనతోనే మాట్లాడుకున్నాడు.

“నన్ను ఎవరు ఏమని పిలిచినా సరే. నా చేతులు ఎవరినైనా ఓదార్చగలిగితే చాలు. నా గాజులు ఎవరి కన్నీటి దగ్గర మోగితే చాలు. నా చీర ఎవరి బాధను అవమానంగా కాకుండా గౌరవంగా చూడమని గుర్తు చేస్తే చాలు.”

అప్పుడతనికి అర్థమైంది.

ఆడంగి అని పిలిచిన మాట అతనికి గాయం ఇచ్చింది.
ఆడవాళ్లు ఇచ్చిన ప్రేమ ఆ గాయాన్ని గాజుల శబ్దంగా మార్చింది.

మల్లి ఒకరికి నవ్వుల పాత్ర కావచ్చు.
కానీ సింగమ్మకు అతను ఓదార్పు.
సిట్టెమ్మకు అండ.
కావేరికి స్నేహం.
ఊరి ఆడవాళ్లకు గౌరవం గుర్తు చేసే చీర కట్టుకున్న మనసు.

అందుకే ఆ ఊరిలో చివరికి ఒక పాట మిగిలింది—

చీర ఇస్తే సంతోషంగా సిందేసే మల్లి.
పూలిస్తే పులకించే మల్లి.
గాజులిస్తే కౌగిలించుకునే మల్లి.
ఆడాళ్ల కన్నీరు చూస్తే ముందుకు వచ్చే మల్లి.

ఆడే ఆడంగి కాదు.
ఆడదనాన్ని అవమానంగా కాకుండా ఆదరంగా గౌరవించిన మల్లి.
మల్లిని కుటుంబ సభ్యురాలిగా ఆదరించిన గ్రామం. ఇలాంటి గ్రామాలెన్నో. ఇలాంటి చెల్లెళ్ళు ఎందరో ..