ఆడమనసు

నా శరీరం ఇక నాకు అతిథి కాదు. నా ఇల్లు.

ఆ వాక్యం రాసిన తర్వాత సుమ చాలాసేపు కలం చేతిలో పట్టుకుని కూర్చుంది. గదిలో అందరూ నిద్రలో ఉన్నారు. కిటికీ బయట రాత్రి నిశ్శబ్దంగా ఉంది. కానీ సుమ లోపల మాత్రం ఎన్నాళ్లుగానో తాళం వేసి ఉంచిన ఒక గది తలుపు తెరుచుకున్నట్టుంది.

ఇల్లు అనేది గోడలతో మాత్రమే ఉండదు. మనం భయపడకుండా ఊపిరి పీల్చగలిగే చోటే ఇల్లు.

శరీరం కూడా అలాంటిదే.

ఇప్పటివరకు తన శరీరంలో తాను అతిథిలా ఉండేది సుమ. జాగ్రత్తగా కూర్చోవాలి. జాగ్రత్తగా నవ్వాలి. జాగ్రత్తగా నడవాలి. అద్దం ముందు నిలబడినప్పుడు కూడా తనకు తనే అనుమతి అడగాలి. కానీ ఆ రాత్రి మొదటిసారి ఆమెకు తన శరీరం తనను బయటకు తోసేయడం లేదనిపించింది.

కొన్ని నొప్పులు ఇంకా ఉన్నాయి. వైద్యులు చెప్పిన జాగ్రత్తలు ఇంకా ఉన్నాయి. నడక నెమ్మదిగా ఉంది. శరీరం పూర్తిగా కోలుకోవడానికి కాలం కావాలని ఆమెకు తెలుసు. కానీ ఆ నొప్పి ఇప్పుడు పరాయి నొప్పి కాదు. కొత్తగా కట్టిన ఇంటి గోడలు ఇంకా తడి ఆరాల్సి ఉన్నట్టుంది అంతే.

మరుసటి ఉదయం జానకమ్మ గదిలోకి వచ్చినప్పుడు సుమ మేల్కొని కూర్చుంది.

“నిద్ర పట్టిందా అమ్మా?” అని అడిగింది జానకమ్మ.

“కొంచెం,” అంది సుమ.

“నొప్పి?”

“ఉంది. కానీ భయంలా లేదు.”

జానకమ్మ ఆ మాట అర్థం చేసుకోవడానికి క్షణం పట్టింది. తర్వాత మెల్లగా ఆమె ముఖంలో వెలుగు వచ్చింది. తల్లి మనసు వైద్యపదాలు అర్థం చేసుకోకపోవచ్చు; కానీ బిడ్డ గొంతులోని భయం తగ్గిందో లేదో మాత్రం వెంటనే గుర్తిస్తుంది.

ఆమె సుమ తల దగ్గర కూర్చుని జడను మెల్లగా సవరించింది.

“నువ్వు చిన్నప్పుడు సురేఖతో కలిసి పూజగదిలో కూర్చునేదానివి కదా,” అంది జానకమ్మ, మాటల మధ్యలో పాత జ్ఞాపకాన్ని మెల్లగా తీస్తూ. “అప్పుడు నువ్వు పువ్వులు పట్టుకుని ఎప్పుడూ అడిగేదానివి—‘అమ్మా, ఈ పూలు దేవికి పెట్టాలా, అక్క జడలో పెట్టాలా?’ అని.”

సుమ చిరునవ్వు నవ్వింది.

“నాకు గుర్తులేదు అమ్మా.”

“నాకు ఉంది. తల్లులకు పిల్లల చిన్నచిన్న మాటలు కూడా దాచిన గాజుల్లా ఉంటాయి. బయటకు తీయకపోయినా శబ్దం మర్చిపోవు.”

సుమ చేతిని జానకమ్మ తన అరచేతిలోకి తీసుకుంది.

“ఇప్పుడు నేను దేవిని అడిగేదేంటో తెలుసా?” అంది జానకమ్మ. “నా సుమ శరీరం ఆమెకు శత్రువు కాకూడదు అని. నిన్న రాత్రి నువ్వు నిద్రలో ‘ఇల్లు’ అని పలికావు. నాకు వినిపించింది.”

సుమ ఆశ్చర్యంగా చూసింది.

జానకమ్మ కళ్లలో నీరు వచ్చింది. “నువ్వు నీ శరీరాన్ని ఇల్లు అన్నావంటే, నా పూజ ఫలించింది అమ్మా.”

అంతలో రాగిణి గదిలోకి నెమ్మదిగా వచ్చింది. చేతిలో వేడి నీరు, మందుల సమయం రాసిన చిన్న పుస్తకం. గత కొన్ని వారాలుగా ఆమె మాటలు తగ్గాయి. కానీ ఆమె గమనిక పెరిగింది. సుమ ఎప్పుడు అలసిపోతుందో, ఎప్పుడు మాట్లాడాలనుకుంటుందో, ఎప్పుడు మౌనం కావాలో ఆమెకు అర్థమవుతోంది.

“డాక్టర్ చెప్పిన సమయం,” అంది రాగిణి.

సుమ మందులు తీసుకుంది. రాగిణి పక్కన కూర్చుంది.

“నిన్న డైరీలో ఏం రాసావు?” అని అడిగింది.

సుమ కొంచెం సిగ్గుగా నవ్వింది. “చదివేశావా?”

“చదవలేదు. కానీ నీ ముఖం చూసి ఒక మంచి వాక్యం పుట్టిందని అర్థమైంది.”

సుమ డైరీని తీసి చూపించింది.

రాగిణి ఆ ఒక్క వాక్యం చదివింది.

“నా శరీరం ఇక నాకు అతిథి కాదు. నా ఇల్లు.”

ఆమె కళ్లలో ఒక నిశ్శబ్ద ఆనందం మెరిసింది.

“ఇది నీ వాక్యం కాదు సుమా,” అంది రాగిణి. “ఇది నీ ప్రయాణం పెట్టుకున్న సంతకం.”

ఆ రోజు నుంచి ఇంట్లో జీవితం మళ్లీ మొదలైంది. కానీ అది పాత జీవితానికి తిరిగి వెళ్లడం కాదు; కొత్త శాంతికి అలవాటు పడటం. రఘురాం తన పనులు తగ్గించాడు. ఫోన్లు ఎక్కువగా తీసుకోలేదు. బంధువులకు “సుమ ఆరోగ్యం కొంచెం బాగోలేదు, విశ్రాంతి తీసుకుంటోంది” అని మాత్రమే చెప్పాడు. ఎవరు ఎక్కువ ప్రశ్నలు అడిగితే మాటను మెల్లగా మళ్లించేవాడు.

వైద్యుల సూచనల ప్రకారం వేసవి సెలవులు పూర్తిగా చికిత్స లో మిగిలిన విషయాలకు, సుమ కోలుకోవడానికే కేటాయించబడ్డాయి. ఆ సెలవుల్లో సుమ బయట ప్రపంచం నుంచి కొంచెం దూరంగా ఉండింది. కానీ అది బంధనం కాదు. అది పక్షి రెక్క మానిపోవడానికి ఇచ్చే విశ్రాంతిలా ఉంది.

మొదటి వారాల్లో ఆమె నడక చిన్నది. గదిలోంచి వరండా వరకు. వరండా నుంచి పూజగది వరకు. పూజగది నుంచి తోట అంచు వరకు. ప్రతి దూరం ఒక చిన్న యాత్ర.

ఒకరోజు సాయంత్రం రఘురాం తోటలో కుర్చీ పెట్టించాడు. సుమ అక్కడ కూర్చుంది. మల్లెచెట్టు గాలికి కదులుతోంది. దూరంగా పిల్లలు ఆడుతున్న శబ్దం వినిపిస్తోంది. ఆమె చేతిలో డైరీ ఉంది.

రఘురాం దగ్గరకు వచ్చి నిలబడ్డాడు.

“అలసిపోయావా?”

“లేదు నాన్నా. నెమ్మదిగా ఉన్నాను అంతే.”

“నెమ్మదిగా ఉండటం కూడా ఒక విద్య,” అన్నాడు రఘురాం. “మనందరం ఇప్పటివరకు త్వరగా రక్షించాలి, త్వరగా నిలబెట్టాలి, త్వరగా సాధించాలి అనుకున్నాం. ఇప్పుడు నీ శరీరం మనకు మెల్లగా ఉండడం నేర్పిస్తోంది.”

సుమ తండ్రిని చూసింది. “మీకు ఇంకా భయం ఉందా?”

రఘురాం నవ్వలేదు. నిజం దాచలేదు.

“ఉంది. కానీ ఆ భయం ఇప్పుడు నీ మీద నమ్మకంతో కలిసి ఉంది. అందుకే అది నన్ను పిచ్చివాడిని చేయడం లేదు.”

సుమకు ఆ సమాధానం నచ్చింది. తండ్రి ధైర్యంగా నటించలేదు. భయాన్ని ప్రేమలో దాచలేదు. తన ముందు నిజంగా నిలబడ్డాడు.

కొన్ని రోజులకు డాక్టర్ చారులత ఇంటికి వచ్చింది. వైద్యురాలిగా కాదు; కుటుంబస్నేహితురాలిలా. సుమను చూసి కొద్దిసేపు మాట్లాడకుండా కూర్చుంది.

“శరీరం ఎలా ఉంది?” అని అడిగింది.

“నొప్పి తగ్గుతోంది. అలసట ఉంది. కానీ మనసు ప్రశాంతంగా ఉంది.”

“అది పెద్ద విషయం. కానీ గుర్తుంచుకో సుమా—శస్త్రచికిత్స ఒక గమ్యం కాదు. అది నీ శరీరం, నీ మనసు ఒకరినొకరు మరింత గౌరవంగా కలుసుకునే అవకాశం మాత్రమే. ఇక నుంచి కూడా నీకు కొన్ని రోజులు బలహీనంగా అనిపించవచ్చు. కొన్ని రోజులు కన్నీళ్లు రావచ్చు. కొన్ని రోజులు ‘ఇంత దారి ఎందుకు నడిచాను?’ అనిపించవచ్చు. అప్పుడు నువ్వు తప్పు నిర్ణయం తీసుకున్నావని అనుకోవద్దు. కోలుకోవడం కూడా భావోద్వేగాలతో వస్తుంది.”

సుమ శ్రద్ధగా విన్నది.

రాగిణి అడిగింది. “అప్పుడు నేను ఏం చేయాలి డాక్టర్?”

చారులత చిరునవ్వు నవ్వింది. “ముందు వినాలి. వెంటనే ధైర్యం చెప్పొద్దు. కొన్ని కన్నీళ్లకు పరిష్కారం అవసరం ఉండదు; సాక్షి చాలు.”

రాగిణి తల ఊపింది.

“ఇంకో విషయం,” అంది చారులత. “సుమ, నువ్వు మళ్లీ కాలేజీకి వెళ్లినప్పుడు నీ నడకలో జాగ్రత్త ఉంటుంది. నీ శరీరంలో ఇంకా కోలుకునే కాలం ఉంటుంది. దాన్ని బలహీనతగా భావించకు. ఒక యుద్ధం గెలిచిన సైనికుడు కొన్నాళ్లు మెల్లగా నడిస్తే అతని గెలుపు తగ్గదు.”

సుమ నవ్వింది. “నేను యోధురాలిలా కనిపిస్తానా డాక్టర్?”

“నువ్వు నృత్యం చేసే యోధురాలు,” అంది చారులత. “ఖడ్గం చేతిలో కాదు, లయ శరీరంలో.”

వేసవి గడుస్తూ వెళ్లింది.

జానకమ్మ ప్రతి ఉదయం సుమకు పాలు, కషాయం, వైద్యులు చెప్పిన ఆహారం సమయానికి ఇచ్చేది. కానీ ఆమె సంరక్షణలో ఇప్పుడు ఆందోళన తగ్గింది. ఒకప్పుడు “నా బిడ్డకు ఏమైనా అవుతుందా?” అని గుండె బిగుసుకునేది. ఇప్పుడు “నా కూతురు కోలుకుంటోంది” అన్న నమ్మకం మెల్లగా ఆమె భుజాలపై పడ్డ భారాన్ని తగ్గించింది.

రాగిణి సుమకు పుస్తకాలు చదివి వినిపించేది. కొన్నిసార్లు తన కథలు చదివేది. సుమ మధ్యలో ఆపి, “ఇక్కడ మాట కొంచెం ఎక్కువైంది,” అని చెప్పేది. రాగిణి పెన్ తీసుకుని గుర్తు పెట్టేది.

“ఇంత విశ్రాంతిలోనూ ఎడిటింగ్ ఆపవా?” అని అడిగేది.

“నువ్వు లిటరరీ పోటీల్లో మళ్లీ ఫస్ట్ రావాలి కదా,” అనేది సుమ.

ఇద్దరూ నవ్వుకునేవారు.

నెమ్మదిగా సుమ అడుగులు పెరిగాయి. వరండా దాటి తోటలో చిన్నచిన్న చక్కర్లు. తర్వాత ఇంట్లో మెట్ల దగ్గర వరకు. ఆ తర్వాత ఒకరోజు రాగిణి చేతి పట్టుకుని మేడమీదికి వెళ్లింది. అక్కడ గాలి ఎక్కువగా ఉంది. నగరం సాయంత్రపు రంగుల్లో మసకబారుతోంది.

సుమ రైలింగ్ దగ్గర నిలబడి లోతుగా ఊపిరి పీల్చుకుంది.

“ఏమైంది?” అడిగింది రాగిణి.

“నేను తిరిగి వస్తున్నాను,” అంది సుమ.

“ఎక్కడినుంచి?”

“నాకు తెలియదు. బహుశా చాలా దూరం నుంచి. బహుశా నా లోపల నుంచే.”

రాగిణి ఆమె మాటను మధ్యలో ఆపలేదు.

సెలవులు ముగిసే సమయానికి కాలేజీ నుంచి ఫైనల్ ఇయర్ షెడ్యూల్ వచ్చింది. రఘురాం ముందుగా ప్రిన్సిపాల్‌తో మాట్లాడాడు. సుమ ఆరోగ్యం కారణంగా కొద్దిరోజులు ఆమెకు సౌలభ్యం ఇవ్వాలని చెప్పాడు. ప్రిన్సిపాల్ సున్నితంగా అంగీకరించింది. వివరాలు అడగలేదు. కొన్ని వ్యక్తిగత ప్రయాణాలకు గౌరవం ఇవ్వడం కూడా విద్యాసంస్థ బాధ్యత అని ఆమెకు తెలుసు.

ఫైనల్ ఇయర్ మొదటి రోజు ఉదయం సుమ అద్దం ముందు నిలబడింది. చాలాకాలం తర్వాత కాలేజీకి సిద్ధమవుతోంది. దుస్తులు సాదాసీదా. అలంకారం తక్కువ. ముఖంలో మృదువైన వెలుగు.

జానకమ్మ పూలు తీసుకుని వచ్చింది.

“పెట్టనా?” అడిగింది.

“పెట్టు అమ్మా.”

జానకమ్మ జడలో పూలు పెట్టింది. ఆ తాకిడిలో పాత తల్లి–కూతురు నిత్యకృత్యం తిరిగి వచ్చింది. కానీ ఈరోజు అది మరింత గంభీరంగా అనిపించింది. జానకమ్మ పూలు పెడుతూ ఒక్కసారిగా అంది—

“నువ్వు నాకోసం సుమగా మొదలయ్యావు. కానీ ఇప్పుడు నేను నీకు తల్లిగా మళ్లీ పుట్టినట్టు ఉంది.”

సుమ అద్దంలో తల్లి ముఖం చూసింది.

“అమ్మా, మనిద్దరం ఒకరినొకరం పుట్టించుకున్నాం.”

రాగిణి తలుపు దగ్గర నిలబడి విన్నది. ఆమె కళ్లలో మాటలకు మించిన సాక్ష్యం ఉంది.

కారు కాలేజీ గేటు దగ్గర ఆగింది. రఘురాం వెనక్కి తిరిగి చూశాడు.

“జాగ్రత్తగా. అలసిపోతే వెంటనే చెప్పు.”

“చెప్తాను నాన్నా.”

సుమ కారులోనుంచి దిగింది. అడుగు నెమ్మదిగా ఉంది. కానీ ఆ నెమ్మదిలో ఒక రాజసత్వం ఉంది. ఆమె తన శరీరాన్ని తొందరపెట్టలేదు. దాన్ని గౌరవంగా మోసింది.

రాగిణి పక్కన నడిచింది.

గేటు దాటే ముందు సుమ ఒక్కసారి ఆగింది. ఈ గేటు ఎన్నిసార్లు దాటింది. కానీ ఈ రోజు అది వేరేలా అనిపించింది. మొదటిసారి వచ్చినప్పుడు ఈ గేటు తనను అంగీకరిస్తుందా అని భయపడ్డది. ఇప్పుడు ఆమె గేటును చూస్తూ మెల్లగా నవ్వింది.

“రాగిణీ,” అంది. “ఇప్పుడెందుకో కాలేజీకి తిరిగి వస్తున్నట్టు లేదు. నా జీవితానికే తిరిగి వస్తున్నట్టు ఉంది.”

రాగిణి ఆమె చేతిని స్వల్పంగా తాకింది.

“అయితే నెమ్మదిగా రా. నీ జీవితం ఎక్కడికీ పోదు.”

ఆ రోజు క్లాస్‌లోకి ప్రవేశించినప్పుడు కొందరు స్నేహితులు ఆమెను చూసి ఆనందించారు. “సుమా! ఎంత రోజుల తర్వాత!” అని పలకరించారు. ఎవరూ ఎక్కువగా అడగలేదు. రాగిణి ముందుగానే వారిలో సున్నితమైన మౌనం పెంచింది. నిజమైన స్నేహం కొన్నిసార్లు ప్రశ్నలు అడగకపోవడంలో తెలుస్తుంది.

సుమ తన సీట్లో కూర్చుంది. కిటికీ దగ్గర అదే చెట్టు కనిపించింది. లెక్చరర్ బోర్డుపై మొదటి పాఠం రాయడం మొదలుపెట్టింది. సుమ నోట్‌బుక్ తెరిచింది. మొదటి పేజీ పైభాగంలో చిన్నగా రాసింది—

“ఫైనల్ ఇయర్.”

ఆ రెండు పదాల కింద ఇంకో వాక్యం రాసింది.

“ఇప్పటి నుంచి ప్రతి పాఠం బయట ప్రపంచం గురించే కాదు; నాలో స్థిరపడిన ఇంటి గురించి కూడా.”

ఆ రోజు సాయంత్రం ఇంటికి వచ్చినప్పుడు ఆమె బాగా అలసిపోయింది. కానీ ముఖంలో ఓటమి లేదు. మంచంపై కూర్చుని చెప్పింది—

“అమ్మా, నేను వెళ్లి వచ్చాను.”

జానకమ్మ అర్థం చేసుకుంది. అది కేవలం కాలేజీకి వెళ్లి రావడం కాదు. అది శరీర నొప్పి దాటి, భయం దాటి, దాచుకున్న జీవితం దాటి, తన సాధారణ జీవితంలోకి తిరిగి అడుగుపెట్టడం.

“వచ్చావమ్మా,” అంది జానకమ్మ. “ఇంటికి వచ్చినట్టు.”

సుమ నవ్వింది.

“అవును అమ్మా. ఈసారి బయటినుంచి కాదు. నా లోపలినుంచి ఇంటికి వచ్చాను.”

ఆ రాత్రి ఆమె డైరీలో రాసింది—

“ఇల్లు అనేది చేరిన తర్వాత ముగిసే చోటు కాదు. ప్రతిరోజూ తిరిగి చేరాల్సిన చోటు. నా శరీరం నా ఇల్లు అయితే, దాన్ని శుభ్రంగా, శాంతిగా, గౌరవంగా ఉంచుకోవడం నా ధర్మం.”

ఆ పేజీని మూసే ముందు సుమ మరో చిన్న వాక్యం జతచేసింది—

“ఈ ఇల్లు ఇక ఖాళీ కాదు. ఇందులో నేను నివసిస్తున్నాను.”